Türk evlerindeki ‘Ambalaj Varlığı’ 100 yıl önce takdir görmüş...

Sanayi devriminin izdüşümlerinde ilerleyen modernleşme çabaları içinde en önemli yeri ambalaj sanayinin aldığını söylemek çok da iddialı olmasa gerek. Bugün 'sıfır atık' söylemleri ile plastiklerden kurtulma çabaları, geri dönüşüm çılgınlığı ile evirip çevirdiğimiz ambalaj sanayii geleceğimizi tehdit ediyor.

Dilimize Fransızcadan geçmiş olan ambalaj kelimesi, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren tüm dünya sözlüklerinde yerini aldı. Her ne kadar anlamı paketleme olarak karşılık bulsa da ambalaj bir ürünün üretilmesinden, tüketiciye ulaşana kadar taşınması, korunması, saklanması için üretilen diğer ürünleri anlatmaktadır. Günümüzde en çok kullanılan ambalaj çeşitlerinin başında ise tabii ki plastik geliyor. Plastiklerin tercih edilmesinin en büyük nedeni üretiminin kolay ve masrafsız olması. Milyonlarca insanı doyurmak hiç de kolay değil. Bir ürünün bir kıtadan başka bir kıtaya ulaşması, ambalaj, kısaca çöp demek.

Çöplerden kısa vadede kurtulmak ise neredeyse imkansız.

Oysa 100 yıl öncesinde, Türk evlerinde hem ürettiğini hem de çöpleri tüketmek bilimin gözünden kaçmamış.

Türk evlerinde ürünlerin, korunması ve saklanması için kullanılan yöntemlerin çöp olmadığını hepimiz biliyoruz. Bu bilgi hiç de sıradan bir bilgi değil. Bu bilgelik tarihin derinliklerinde kaybolan bir ziyaretle kayda geçmiş.

Bu ziyarete, Yazar Cemal Kutay'ın 1966 baskısı Tarih Ansiklopedisi'nde yayınlanan bir makalesinde rastladım ve sizlerle paylaşmak istedim. Çünkü Anadolunun kadim bilgeliği ile demlenmek yerine belki de Anadoluya daha yakından bakmak için bir nedenimiz olur.

Bakanlar bakmış ama ne çare!

Yıl 1898. Son Alman İmparatoru II. Wilheim'ın ailesi ile birlikte çıktığı yolculukta Osmanlı topraklarına yaptığı ziyaret pek çok açıdan kayıtlara geçti. Ama Alman İmparatoriçesi Augusta Victoria’nın izlenimleri ve kayıtlar gözlerden ırak kaldı.

Cemal Kutay, makalesinde, ziyaret sonrasında, AMBALAJ adı altında Almanya’da yayınlanan bir meslek dergisinin sayfalarını aralıyor ve Türk evlerindeki yiyecek ve içecek saklama yani ‘Ambalaj Varlığı’ ile ilgili bölüme dikkat çekiyor. Dergide, Alman İmparatoriçesi Augusta Victoria’nın, yiyeceklerin kış aylarında dahi bahçeden hemen kopartılmışçasına lezzet ve taravetini muhafaza etme vasfına hayran kalması bir yana, Alman aşçıların kışlık gıdaların bozulmadan saklanması ile ilgili tüm bilgileri dikkatle inceledikleri ve not aldıkları belirtiliyor.

Almanya'da AMBALAJ adı altında yayınlanan meslek dergisi'nde konu enine boyuna yer almış. Sanayii devriminde baş rolü üstlenen Almanya, bu bilgiler ışığında ambalajlama yani saklama ve paketleme konusunu epey çalışmış. Hangi bilgilerle neyi araştırdıkları ya da saklama ve koruma konusunda hangi yöntemleri geliştirdikleri konusunda detaylı bilgiye sahibi değiliz. Zaten konumuz da bu değil!

Konumuz, Cemal Kutay’ın Ambalaj varlığı ile ilgili yazısında yer alan bitiş cümlesi.

“Görüyorsunuz, yüzyıl gibi kısa bir süre önce, Alman İmparatoriçesini dahi böylesine hayran bırakan ‘Türk evlerinin ambalaj gelenekleri’ni bırakınız mevzuun dışında olan bizler, acaba bu dergiyi çıkaranlar acaba hatırlıyorlar ve onları değişen zaman içinde değerlendirme hasreti duyuyorlar mı?”

Tabii ki pek çok konunun hasretini çekiyoruz. Ambalaja girse de, Anadolu topraklarında geleneksel saklama yöntemleri ile sofralarımıza gelen lezzetlere halen ulaşabildiğimiz için çok şanslıyız.